Türkiye ekonomisinde son dönemde artan maliyetler ve borçlar altında ezilen üreticinin tarladan uzaklaşması, gıda güvenliği konusunda büyük endişelere yol açtı. Tarımsal üretimde tehlike çanları çalarken, bu durumun sonuçları hakkında en dikkat çekici uyarı Migros İcra Kurulu Başkanı Ömer Özgür Tort’tan geldi.
Türk İş Dünyası Konfederasyonu’nun (TÜRKONFED) 26. İş Dünyası Zirvesi’nde konuşan Tort, mevcut gidişatın devam etmesi halinde Türkiye’nin ciddi bir Gıdasız Kalma Riski ile karşı karşıya kalabileceği konusunda sanayicileri ve kamuoyunu uyardı. Üreticinin kazanamaması, tarım sektöründeki temel sorun olarak öne çıkıyor.
Üretici Tarladan Çekiliyor: Türkiye’de Satacak Ürün Bulunamayabilir
Ömer Özgür Tort, Türkiye’nin gıdaya erişimde yaşadığı sorunları üç ana başlık altında topladı:
-
Güvenilir Gıdaya Erişememe: Üretim kalitesindeki istikrarsızlık ve kontrol maliyetlerinin artması.
-
İşlenmemiş Gıda Enflasyonu: Ürünün tarladan tezgâha ulaşana kadarki fiyat artışının kontrol edilememesi.
-
Üretecek İnsan Bulunamaması: Tarım sektöründe çalışanların yaş ortalamasının yükselmesi ve gençlerin sektöre girmemesi.
Tort, “Üretmek istenmiyor. Bunun da nedeni, üretici kazanamıyor. Bu tempoda gidersek Türkiye’de satacak ürün bulamayabiliriz,” diyerek durumun ciddiyetini ortaya koydu. Ürünü tarlada kalan, borç ve girdi maliyetleri altında ezilen çiftçilerin teker teker üretimden çekilmesi, ithalat dalgasını büyütüyor. Tort, gıdanın da diğer sektörler gibi ithalat furyasına katılmak zorunda kalacağından kaygılı olduğunu dile getirdi.
Çiftçi Yaş Ortalaması Alarm Veriyor
Tort’un dikkat çektiği bir diğer kritik nokta ise çiftçi nüfusunun yaşlanması. “59 yaşına gelmiş çiftçi yaş ortalaması ile hareket edersek yolumuz meşakkatli, hatta olumsuz” ifadelerini kullanan Tort, sanayicilere ve iş dünyasına acil çağrıda bulundu:
“Ne olur tarım sanayisine yönelin. Gıdasız kalma riski var, pandemide, savaş dönemlerinde yaşadık. Ciddi konsantre olmamız lazım. Aksiyona geçmemiz gerekiyor.”
Nakliye Maliyeti: Tarladaki 5 TL, İstanbul’da Nasıl 35 TL Oluyor?
Tüketici fiyatlarını doğrudan etkileyen nakliye giderlerindeki fahiş artış, Tort’un açıklamalarında geniş yer buldu. Tüketicinin anlamakta zorlandığı “ürün Antalya’da 5 lira, İstanbul’da 35 lira” manşetlerinin basit bir matematiği olduğunu açıkladı.
Tort’un basit maliyet hesabı şöyledir:
-
Randımansız üretimde, sıfır maliyetli bir ürünü bile sadece İstanbul’da satmanın maliyeti 21 lirayı buluyor.
-
Eğer ürünün tarladaki fiyatı 5 liraysa, üretici zaten bu maliyetler karşısında üretimi sürdüremeyecektir.
Çözüm Önerileri:
-
Ortak Üretim: Toplu alanda randımanlı üretim yapıldığında, girdi maliyetlerinin üçte birine düşürülmesi mümkün.
-
Raylı Sistem: Raylı sistem ile nakliyat yapılması, nakliye maliyetini de üçte birine indirebilir.
Tort, şirket olarak sadece pestisit kontrolü için yıllık 350-400 bin dolar harcadıklarını belirterek, güvenilir gıdaya erişimin maliyetini de gözler önüne serdi.
Tekstil Sektöründe de “Ciddi Bir Kırılma Var”
Zirvede söz alan Koton CEO’su Bülent Sabuncu da tarımdaki sıkıntılara benzer bir “kırılma”nın hazır giyim sektöründe yaşandığını belirtti. Sabuncu, üç yıl önce 21 milyar dolar olan hazır giyim ihracatının, bu yıl 16-16.5 milyar dolara gerileyeceği tahminini paylaştı.
Sabuncu, “Kazanılmış tekstil gücünü korumanın kolay olmadığını, dünyada ilk üçteyken altlara indiğimizi” ifade etti. İthalatın kolaylaştığı bir ortamda, tekstil sektöründe de “ciddi bir kırılma” yaşandığını tespit ettiğini belirterek, Gıdasız Kalma Riski gibi hayati sektörlerde yaşanan üretimden kopuşun ekonomik etkilerinin altını çizdi.
-
-
-
-
